Historia Boru

Powstanie miejscowości Bór - pierwotnie Bur ("bór/bur" w gwarze góralskiej oznacza podmokłą łąkę, torfowisko) sięga panowania króla Zygmunta III Wazy. To on nadawał "generalny przywilej na zakładanie osad". Starosta nowotarski Jan Pieniążek zakłada w 1610 roku z tegoż przywileju osadę Leśnica, która podzielona była na trzy niwy. Jedna z niw to właśnie Bór. W latach 1616-1624 drugi starosta nowotarski Stanisław Witowski tworzy nowe osady: Bór, Groń, Białkę i Gliczarów. Czyli powstanie miejscowości Bór datuje się na lata 1616 -1624.
I tak: W dokumencie z 1681 roku opisującym granice Nowego Targu mowa jest o południowej granicy, która biegnie od wsi Gronków i wokół Boru do Roli Robakowskiej należącej do Leśnicy. Osada Bór figuruje pod tą nazwą w opisach granic Nowego Targu z 1700 roku. W dokumencie opisującym Nowy Targ w 1749 roku czytamy: "Odcinek granicy od Leśnicy do Ludźmierza biegł wzdłuż gruntów wsi Szaflary do Roli Brzanowej... Od nich linia graniczna przechodziła przez Bór do Krótkiego Pola. (Nazwa Krótkie Pole funkcjonuje do dzisiaj)".
Niwa Bór dzieliła się na dwie role. Jedną rolę stanowiła rodzina o przydomku "Cipkulorze", a drugą rodzina o przydomku "Hamelorze". Z pierwszej rodziny wywodzą się wszystkie rodziny Chrobaków, które gospodarzyły na roli Chrobackiej, natomiast z drugiej rodziny Wilczków gospodarujących na roli Wilczkowej.
Granica między Rolami "Hamelorzów" i "Cipkulorzów" przebiegała wzdłuż dzisiejszej drogi do "Siociska", następnie przez mostek koło sklepu, miedzę koło kaplicy i dalej prosto, aż do Gronkowa. W górę od tej Granicy byli Cipkulorze, a w dół Hamelorze.
Ludność Boru zajmowała się uprawą roli i hodowlą zwierząt: krów, owiec. Gospodarstwa były samowystarczalne. Oprócz żywności także samodzielnie wytwarzano odzież. Surowcem była wełna i skóry zwierząt. Len uprawiano pod koniec XIX wieku i po wojnie do produkcji oleju. W uprawie roli stosowano trójpolówki, aby zapewnić urodzaj z roku na rok. Bydło wypasowe było wspólnie. Na przełomie XVIII i XIX wieku istniała w Borze kuźnia.
Zabudowania mieszkalne i gospodarcze kryte były gontami lub dranicami (nierówne deski nakładane na siebie). Domów nie kryto słomą (starzy mieszkańcy pamiętają tylko jedno gospodarstwo z dachem słomianym), gdyż uprawiano niewielką ilość zboża, a więc było mało słomy.
Dwa lata przed pierwszym rozbiorem Polski (1770) utworzony został kordon sanitarny przez Cesarstwo Austriackie, w skład którego wchodziły ziemie Podhala, Spisza, Sądecczyzny, aż po Ukrainę. Utworzono wioski kameralne, czyli wolne od posług pańszczyźnianych. Podhale podzielono na dominia. Leśnica (w tym Bór) należała do dominium Kościelisko. W 1824 roku zostało ono zlikwidowane i wykupił go Emanuel Hamolacsa z Moraw. W 1889 roku ziemie te nabył Władysław Zamoyski. Wioski płaciły daniny (forma podatku). Ludzie najmowali się do pracy w folwarkach np. w Szaflarach i otrzymywali zapłatę.
Folwark w Szaflarach wykupiła przed pierwszą wojną światową rodzina Uznańskich. Legenda głosi, że właściciel folwarku kazał swoim ludziom zaorać pola, które na mapie z 1846 roku należały do osady Bór. Pola te były wspólnymi pastwiskami rolników mieszkających w Borze. Osadnicy nie korzystali z tych pól, gdyż wtedy nie było zbyt wiele gospodarstw i do wypasu wystarczały im łąki leżące bliżej zabudowań. Nie sprzeciwiali się więc poczynaniom Pana Uznańskiego. Księgi wieczyste założone dwa lata później wskazują, że właścicielem tych zaoranych pól jest rodzina Uznańskich.
Osady powstałe z "generalnego przywileju" posiadały hale w Tatrach. Także Bór takie hale posiadał. Pod koniec XIX wieku Władysław Zamoyski dokonał zamiany hal w Tatrach na lasy. Leśnica dostała Rynias, koło Brzegu, z którego szósta część należała do Boru. Tereny Ryniasa uwłaszczyła Leśnica. Borzanie zbyt nieśmiało upominali się o swoją część i władze gminy nie zatroszczyły się o prawidłowe uwłaszczenie. Lasy na Ryniasie należą do Leśnicy. Borzanie skorzystali z tych lasów o tyle, że otrzymali drzewo na budowę kaplicy.
10 marca 1954 roku na zebraniu wiejskim podjęto uchwałę o oddzieleniu Boru od Leśnicy. W tym też roku Wojewódzka Rada Narodowa w Krakowie uchwałą powołała do istnienia Bór jako osobną jednostkę terytorialną. Wioska uzyskała prawa sołeckie. Pierwszym sołtysem był Józef Dziadkowiec, a następnie: Wojciech Mąka, Wojciech Niemiec, Stanisław Bylina, Józef Chrobak, Stanisław Kustwan, Helena Kustwan i Ludwik Niemiec.

Opracowała: Małgorzata Gacek i Dorota Sikoń









autorki strony: Dominika Gacek i Samanta Pawlikowska kl.IV (2010 r)